Organizacje zbiorowego zarządzania – czym jest ZAiKS?

Logotyp ZAiKS

W medialnych doniesieniach związanych z prawami autorskimi często pojawiają się odniesienia do organizacji zbiorowego zarządzania. Nic dziwnego, bowiem są one istotnymi „graczami” na rynku praw autorskich i praw pokrewnych. Myślę więc, że warto przedstawić kilka najważniejszych z nich nieco bliżej, poznać pokrótce ich historię no i przede wszystkim najważniejsze kompetencje, stąd postanowiłem poświęcić im parę wpisów. Na pierwszy ogień – ZAiKS.

Czym więc jest ten cieszący się raczej złą sławą (czy słusznie to inna sprawa…) ZAiKS? Jest to jedna z organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (stąd skrót OZZ – organizacje zbiorowego zarządzania). Wpis podzieliłem na kilka syntetycznych części, które odnoszą się do podstaw prawnych działania, nazwy, historii powstania, podmiotu i przedmiotu ochrony oraz przykładowych kompetencji.

 

PODSTAWY PRAWNE DZIAŁANIA:

1)      Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r.

Najważniejszą prawną działania ZAiKS-u jest przede wszystkim ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych:

 

Organizacjami zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, zwanymi dalej „organizacjami zbiorowego zarządzania”, w rozumieniu ustawy, są stowarzyszenia zrzeszające twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnień wynikających z ustawy – art. 104 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych

 

2)      Zezwolenie ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

Podjęcie przez OZZ działalności określonej w ustawie wymaga zezwolenia ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego – ZAiKS uzyskał zezwolenie dnia 1 lutego 1995 r. Zezwolenie to zostało zmienione decyzją z dnia 23 października 1998 r. a później decyzją z dnia 28 lutego 2003 r.

3)      Ustawa prawo o stowarzyszeniach z dnia 7 kwietnia 1989 r.

Do organizacji zbiorowego zarządzania stosuje się – z pewnymi wyjątkami – Prawo o stowarzyszeniach.

4)      Statut Stowarzyszenia.

Podstawą działania każdego stowarzyszenia jest też jego statut (każde stowarzyszenie musi takowy posiadać). W przypadku ZAiKS-u jest to statut Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, uchwalony na VIII Zjeździe delegatów w dniach 6 grudnia 2009 i 11 stycznia 2010.

NAZWA:

Ciekawostką jest, że zasadniczo w tej chwili skrót ZAiKS nie posiada rozwinięcia. Zgodnie z danymi zamieszczonymi w Krajowym Rejestrze Sądowym, pełna nazwa tego Stowarzyszenia to „Stowarzyszenie Autorów ZAiKS”.

POWSTANIE:

Wyjaśnienie skrótu przynosi nam mały nur w historię Stowarzyszenia. Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych – tak brzmiała jego pełna nazwa w 1918 roku, kiedy to doszło do powstania pierwowzoru dzisiejszego ZAiKS-u. Czy pomysłodawcą nazwy był sam Julian Tuwim? Niewykluczone, bowiem był on jednym z założycieli Stowarzyszenia. Podobnie jak Tadeusz Żeromski*. Jeżeli ktoś jest zainteresowany szerszą historią ZAiKS-u, odsyłam do jego strony – tutaj.

KOGO I CO CHRONI:

ZAiKS chroni twórców-autorów, a zatem osoby, które zajmują się tworzeniem „utworów” w rozumieniu prawa autorskiego. Zgodnie z decyzją Ministra Kultury i Sztuki ZAiKS chroni przede wszystkim twórców muzyki, poetów, tekściarzy czy choreografów.

Jego ochronie podlegają więc m.in. piosenki i pieśni oraz teksty do nich, wiersze, dramaty i układy choreograficzne.

PRZYKŁADOWE KOMPETENCJE:

Z czego kojarzymy to Stowarzyszenie? Zajmuje się ono np.:

– opłatami reprograficznymi (więcej o nich pisałem tutaj),

– zawieraniem umów licencyjnych na publiczne granie i odtwarzanie muzyki (na różnych imprezach i koncertach czy w lokalach usługowych),

– zawieraniem umów licencyjnych na wydawnictwa muzyczne,

– odbieraniem i przekazywaniem twórcom tzw. tantiem (wynagrodzenia za korzystanie z ich utworów).

 

* – kto pomyślał, że się wygłupiłem, bo powinienem napisać „Stefan”, bo przecież to Stefan Żeromski napisał „Przedwiośnie” czy… „Zmierzch”? Nie powinienem, to był po prostu „inny” Żeromski – aktor i kierownik literacki, a nie słynny pisarz.

Nie chcesz przegapić kolejnego wpisu? Kliknij „Lubię to” na belce po prawej stronie (wyżej), obserwuj blog na Twitterze lub zapisz się na newslettera (podaj mail – również na belce po prawej stronie).

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *