„Zaginięcie Ethana Cartera” a tzw. wolność panoramy oraz czas trwania praw autorskich

Screen: Zaginięcie Ethana Cartera„Zaginiecie Ethana Cartera” to gra komputerowa, która ostatnio wyszła spod klawiatury Adriana Chmielarza – jednego z najbardziej znanych polskich twórców gier komputerowych. Wraz ze swoim studiem deweloperskim, The Astronauts, proponuje nam on podróż do Red Creek Valley, fikcyjnej miejscowości znajdującej się w zachodnich Stanach Zjednoczonych (w rzeczywistości w USA znajdziemy Reed Creek Nature Park, który pewnie też jakąś inspiracją dla Astronautów był). W praktyce jednak część znajdujących się w grze zabudowań i obiektów to odpowiedniki żywcem przeniesione z polskiego krajobrazu. I tutaj pojawia się prawnoautorska zagwozdka dzisiejszego wpisu – czy twórcy gry mieli prawo sfotografować znalezione przez siebie obiekty i umieścić je w sprzedawanej później grze, bez zgody autorów np. pomnika, czy projektu architektonicznego?

Na początek trochę wyjaśnień ważnych dla osób, które nie miały okazji grać w „Zaginięcie Ethana Cartera”, czy też nie czytały o tej produkcji. Czy to ze względu na fakt, że nie interesują się grami, czy też ze względu na to, że akurat ta gra nie wpadła im w oko. Otóż istotnym dla naszych rozważań jest fakt, że twórcy, przy tworzeniu grafiki (a więc „wyglądu gry”) posłużyli się techniką fotogrametrii.

Fotogrametria:

[gr. phōs, phōtós ‘światło’, grámma ‘zapis’, ‘rysunek’, metréō ‘mierzę’],

dziedzina nauk techn. zajmująca się pozyskiwaniem, przekształcaniem, prezentacją i gromadzeniem informacji (ilościowych i jakościowych) dotyczących danego terenu lub obiektu na podstawie zdjęć fotogrametrycznych (tzw. fotogramów) lub ich reprezentacji cyfrowych. – Encyklopedia PWN 2014.

W skrócie to ujmując – deweloperzy fotografowali przeróżne obiekty ze wszystkich stron, pod różnymi kątami, a potem umieszczali je w grze. W ten sposób pojawiły się tam nie tylko kamienie i drzewa, ale także m.in. wielka tama, pomniki, kościół i inne budynki. Zainteresowanych tematem odsyłam tutaj – warto poczytać.

Zapora Pilchowice w grze

Zapora Pilchowice w grze

Zapora Pilchowice w rzeczywistości  (fot. Plantacero)

Zapora Pilchowice w rzeczywistości
(fot. Plantacero)

O ile oczywiście nie ma przeszkód, aby wykorzystać w ten sposób zdjęcia kamienia czy drzewa, o tyle skorzystanie ze zdjęć kościoła czy pomnika to już bardziej skomplikowana sprawa. One są bowiem utworami w rozumieniu ustawy o prawie autorskim. A zatem, krótko przypominając, ich rozpowszechnianie uzależnione jest od zgody autorów (czyli np. rzeźbiarza lub architekta). Jeżeli The Astronauts stosownych zgód nie pozyskało – rozpowszechniało wizerunki budowli i pomników bezprawnie. Czy jednak zawsze? Otóż nie, istnieją dwie „furtki”, z których twórcy gry mogli w tej sytuacji skorzystać:

Czas trwania praw autorskich

Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych:

Art. 36. Z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, autorskie prawa majątkowe gasną z upływem lat siedemdziesięciu:

  1)   od śmierci twórcy, a do utworów współautorskich – od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych;

  2)   w odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany – od daty pierwszego rozpowszechnienia, chyba że pseudonim nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnił swoją tożsamość;

  3)   w odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca – od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony – od daty jego ustalenia;

  4)   w odniesieniu do utworu audiowizualnego – od śmierci najpóźniej zmarłej z wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza, autora dialogów, kompozytora muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego.

Jeżeli więc od śmierci twórcy danego utworu minie 70 lat, utwór nie jest już chroniony autorskimi prawami majątkowymi (choć nadal dotyczą go osobiste prawa autorskie). Najbardziej znaną budowlą znajdującą się w „Zaginięciu Ethana Cartera” jest Kościół Wang, który w rzeczywistości stoi w Polsce, w Karpaczu. Jak dowiadujemy się ze strony Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Wang:

Kościół Wang został zbudowany na przełomie XII i XIII w. w południowej Norwegii, w miejscowości Vang, położonej nad jeziorem Vang. Stąd wywodzi się jego nazwa. W XIX w. kościółek Wang okazał się za mały i wymagał kosztownej naprawy. Postanowiono go sprzedać (…) Dzięki zabiegom hrabiny Fryderyki von Reden z Bukowca, wiosną 1842 roku, postanowiono przenieść kościółek w Karkonosze, aby mógł służyć ewangelikom, mieszkającym w Karpaczu i okolicach. – http://www.wang.com.pl

Od śmierci XII-wiecznych budowniczych minęło niewątpliwie ( 😉 ) więcej, niż 70 lat. Majątkowe prawa autorskie wygasły. Podobnie rzecz ma się zapewne z pomnikiem Jezusa Chrystusa, który stoi przy Kościele, a który również został przeniesiony do gry. Znajdziemy w niej także Zaporę Pilchowicką wraz z elektrownią i inne zabudowania, których architekci niekoniecznie zmarli ponad 70 lat temu. Zapora była budowana w latach 1913-1914. Czy tutaj twórcy złamali prawo?

Kościół Wang w grze

Kościół Wang w grze

Kościół Wang w rzeczywistości (fot. Aneta Pawska)

Kościół Wang w rzeczywistości
(fot. Aneta Pawska/Wikimedia)

Wolność panoramy      

Drugą z „furtek” jest tzw. wolność panoramy. Czy ona jest? Zgodnie z ustawą o prawie autorskim:

Art. 33. Wolno rozpowszechniać:

  1)   utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku;

  2)   utwory wystawione w publicznie dostępnych zbiorach, takich jak muzea, galerie, sale wystawowe, lecz tylko w katalogach i w wydawnictwach publikowanych dla promocji tych utworów, a także w sprawozdaniach o aktualnych wydarzeniach w prasie i telewizji, jednakże w granicach uzasadnionych celem informacji;

  3)   w encyklopediach i atlasach – opublikowane utwory plastyczne i fotograficzne, o ile nawiązanie porozumienia z twórcą celem uzyskania jego zezwolenia napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Twórcy przysługuje wówczas prawo do wynagrodzenia.

Pomnik Chrystusa w grze

Pomnik Chrystusa w grze

Pomnik Chrystusa w rzeczywistości (fot. Bartosz Pech)

Wolno więc rozpowszechniać utwory, które zostały wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach. Dotyczy to głównie więc budynków, pomników, fontann, wszelkich konstrukcji artystycznych itp., które znajdują się w ogólnie dostępnych miejscach. Co to są za miejsca? Są to wszelkie miejsca, do których dostęp ma ogół społeczeństwa, czyli na teren których każdy może wejść – również za opłatą. Co ciekawe, za miejsca takie nie uznaje się np. hal dworcowych, przejść podziemnych czy galerii handlowych, gdyż wystawione utwory nie znajdują się „na wolnej przestrzeni”. Stąd też prawo do korzystania z wystawionych utworów nazywa się „wolnością panoramy”. Obejmuje ono to, co znajduje się na stałe na zewnątrz. Istotne jest też właśnie słowo „stale”, którym posługuje się przepis. Prawo tego nie da się więc rozciągnąć na czasowe wystawy czy happeningi. Czy więc Kościół Wang mógł zostać przez zespół Astronautów wykorzystany również na podstawie prawa panoramy? Ci którzy byli w Karpaczu wiedzą, że wstęp na teren przykościelnego placu jest płatny – jednakże wejść może tam każdy, dlatego tak. Twórcy gry nie potrzebowali specjalnego zezwolenia nie tylko ze względu na wygaśnięcie praw autorskich, ale także ze względu na prawo panoramy. To drugie jest szczególnie istotne jeśli chodzi o inne zabudowania, które znalazły się w grze, a do których prawa autorskie mogły nie wygasnąć (Zapora Pilchowicka, elektrownia, domy czy pomniki lwów). Dzięki wolności panoramy i one mogły uczestniczyć w poszukiwaniach zaginionego Ethana Cartera. Polecam artykuł, w którym twórcy wyszukują w Polsce miejsca, które zamieszczono w grze – tutaj.

P.S. A tak właściwie – graliście?


Nie chcesz przegapić kolejnego wpisu? Kliknij „Lubię to” na belce po prawej stronie (wyżej), obserwuj blog na Twitterze lub zapisz się na newslettera (podaj mail – również na belce po prawej stronie).

 

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *